Klimat zwrotnikowy – strefa klimatu zwrotnikowego

Cechy klimatu zwrotnikowego

Klimat zwrotnikowy (tropikalny suchy) rozciąga się w pobliżu zwrotników Raka i Koziorożca, mniej więcej między 15° a 30° szerokości. Nad tymi obszarami powietrze wzniesione nad równikiem opada ku ziemi, ogrzewa się i wysycha, tworząc stałe wyże zwrotnikowe. Niebo jest przez większość roku bezchmurne, a opady – bardzo rzadkie: zwykle poniżej 250 mm rocznie, w sercu Sahary i Atakamy nawet poniżej 10 mm.

Brak chmur oznacza silne nagrzewanie w dzień i szybkie wypromieniowanie ciepła nocą. Latem temperatura w cieniu przekracza w dzień 40–45 °C (to tu zanotowano rekordy upału), a nocą potrafi spaść o 20–30 °C. Zimą bywa przyjemnie ciepło w dzień i chłodno nocą. Powietrze jest suche, a silne wiatry niosą pył i piasek.

Na zachodnich wybrzeżach kontynentów wieją chłodne wiatry znad zimnych prądów morskich (Peruwiańskiego, Benguelskiego, Kanaryjskiego). Tworzą się tam przybrzeżne pustynie mgłowe – jak Atakama i Namib – chłodniejsze niż wnętrze lądu, z częstymi mgłami, ale niemal bez deszczu. Wschodnie wybrzeża, na które wieją wilgotne pasaty znad ciepłych oceanów, są natomiast deszczowe – w szkolnym podziale to odmiana wilgotna klimatu zwrotnikowego.

• opady: zwykle poniżej 250 mm, nieregularne, w wielu latach brak deszczu,
• temperatura: najcieplejszy miesiąc 30–35 °C, amplituda dobowa do 30 °C,
• typy Köppena: BWh (pustynia gorąca) i BSh (półpustynia gorąca).

Gdzie występuje?

To największe pustynie świata: Sahara, Pustynia Arabska z Rub al-Chali, pustynie Iranu i Pakistanu, indyjska Thar, pustynie Australii, Kalahari i Namib w Afryce Południowej, Atakama w Chile i Peru oraz pustynie Sonora i Mojave w Ameryce Północnej. Klimat zwrotnikowy mają m.in. Kair, Dubaj, Rijad, Hurghada, Las Vegas i Alice Springs.

Pustynie i oazy

Roślinność jest skąpa: kserofity o głębokich korzeniach i drobnych liściach, sukulenty magazynujące wodę (kaktusy w Ameryce, wilczomlecze w Afryce) i efemerydy, które po rzadkim deszczu kiełkują, kwitną i wydają nasiona w kilka tygodni. Życie skupia się w oazach – tam, gdzie woda podziemna wypływa na powierzchnię – z palmą daktylową, oraz w dolinach rzek tranzytowych, takich jak Nil. Pustynie mogą być piaszczyste (erg), kamieniste (hamada) lub żwirowe (serir). Gleby są słabo wykształcone, często zasolone.

Człowiek i gospodarka

Od tysięcy lat uprawia się tu ziemię dzięki nawadnianiu – cywilizacja Egiptu powstała nad Nilem. Koczownicy wypasali wielbłądy, kozy i owce. Dziś ogromne znaczenie ma wydobycie ropy naftowej i gazu (Zatoka Perska, Libia, Algieria), odsalanie wody morskiej i energetyka słoneczna – nasłonecznienie jest tu największe na świecie. Łagodne zimy sprawiają, że Egipt, Zjednoczone Emiraty Arabskie czy Wyspy Kanaryjskie to popularne kierunki wyjazdów od października do kwietnia.