Klimat podrównikowy – strefa klimatu podrównikowego

Cechy klimatu podrównikowego

Klimat podrównikowy (tropikalny z porą suchą) leży po obu stronach strefy równikowej, mniej więcej między 5–10° a 20° szerokości. Jest gorąco przez cały rok – średnie miesięczne przekraczają zwykle 18–20 °C – ale rok dzieli się na dwie pory: deszczową i suchą. Porę deszczową przynosi latem przesuwająca się za Słońcem strefa zbieżności pasatów z codziennymi ulewami, a porę suchą – zimą – suche pasaty wiejące z wyżów zwrotnikowych.

Im dalej od równika, tym pora deszczowa jest krótsza, a sucha dłuższa i bardziej dotkliwa: od 2–3 suchych miesięcy na skraju lasu równikowego do 8–9 na granicy półpustyń. Roczne opady wahają się zwykle od 500 do 1500 mm. Najcieplej bywa tuż przed porą deszczową, gdy niebo jest jeszcze bezchmurne.

Szczególną odmianą jest klimat monsunowy (typ Am) Azji Południowej i Południowo-Wschodniej. Latem wilgotny monsun znad Oceanu Indyjskiego przynosi ogromne opady – na stokach Himalajów i gór Asamu roczne sumy przekraczają 10 000 mm – a zimą suchy monsun wieje z głębi kontynentu.

• temperatura: gorąco cały rok, amplituda roczna zwykle 3–8 °C,
• opady: 500–1500 mm (monsunowo znacznie więcej), skupione w porze deszczowej,
• typy Köppena: głównie Aw (sawanna) i Am (monsunowy).

Gdzie występuje?

Klimat podrównikowy obejmuje sawanny Afryki – od Sahelu i Sudanu po Tanzanię, Zambię i Mozambik – brazylijskie campos i cerrado, wenezuelskie llanos, Amerykę Środkową i Karaiby, Indie i Indochiny oraz północną Australię. Tu leżą m.in. Bangkok, Hawana, Bombaj, Rio de Janeiro, Darwin i Kinszasa.

Roślinność: sawanna i lasy monsunowe

Sawanna to morze wysokich traw – w porze deszczowej zielonych i sięgających 2–3 m, w porze suchej żółtych i wyschniętych – z rozproszonymi drzewami odpornymi na suszę i pożary: akacjami o parasolowatych koronach i baobabami magazynującymi wodę w pniach. W wilgotniejszych miejscach rosną widne lasy suche i lasy galeriowe wzdłuż rzek, a w Azji – lasy monsunowe zrzucające liście w porze suchej (m.in. z drzewem tekowym). Sawanny afrykańskie to ostoja wielkich ssaków: słoni, żyraf, zebr, antylop, bawołów, lwów i gepardów – corocznie wędrujących za deszczem.

Gleby to przeważnie czerwone gleby ferralitowe, a na obszarach z porą suchą także ciemne, pęczniejące gleby ilaste (wertisole).

Gospodarka

Rolnictwo zależy od pory deszczowej: uprawia się proso, sorgo, kukurydzę, orzeszki ziemne i bawełnę, w Azji – ryż, który w porze monsunowej zalewany jest wodą. Susze i opóźnienia monsunu grożą nieurodzajem, a zbyt intensywny wypas prowadzi do pustynnienia Sahelu. Parki narodowe sawann – Serengeti, Masai Mara, Kruger – przyciągają turystów głównie w porze suchej, gdy zwierzęta gromadzą się przy wodopojach.