Klimat równikowy – strefa klimatu równikowego

Cechy klimatu równikowego

Klimat równikowy (wilgotny równikowy) panuje w pasie wokół równika, mniej więcej do 5–10° szerokości geograficznej. Słońce przez cały rok góruje tu wysoko nad horyzontem, a dwa razy w roku – w okolicy równonocy – dokładnie w zenicie. Dlatego temperatura jest wysoka i prawie stała: średnie miesięczne wynoszą zwykle 25–28 °C, a różnica między najcieplejszym i najchłodniejszym miesiącem to często tylko 1–3 °C. Większe są wahania dobowe – mawia się, że „noc jest zimą tropików”.

Nad równikiem zbiegają się pasaty z obu półkul (międzyzwrotnikowa strefa zbieżności). Nagrzane, wilgotne powietrze wznosi się, ochładza i kondensuje, więc niemal codziennie po południu tworzą się potężne chmury kłębiaste i burzowe z ulewnym deszczem. Roczne sumy opadów przekraczają zwykle 2000 mm, a wilgotność powietrza utrzymuje się na poziomie 80–90%. Nie ma tu termicznych pór roku – zmienia się najwyżej natężenie deszczów.

• średnia temperatura roczna: ok. 25–28 °C, amplituda roczna 1–3 °C,
• opady: zwykle 2000–3000 mm, w każdym miesiącu co najmniej 60 mm (kryterium typu Af),
• ciśnienie: stale niskie (niż równikowy), słabe wiatry, cisze,
• długość dnia i nocy przez cały rok zbliżona do 12 godzin.

Gdzie występuje klimat równikowy?

Najrozleglejsze obszary to dorzecze Amazonki w Ameryce Południowej, Kotlina Konga i wybrzeża Zatoki Gwinejskiej w Afryce oraz Archipelag Malajski – Indonezja, Malezja, Singapur, Brunei i Nowa Gwinea. Podobny klimat mają też nawietrzne wybrzeża wysp i lądów w pasie pasatów, np. wschodni Madagaskar czy karaibskie stoki Ameryki Środkowej.

Roślinność i gleby

To królestwo wilgotnego lasu równikowego (lasu deszczowego, w Amazonii zwanego selwą). Las ma kilka pięter: nad zwartym sklepieniem koron na wysokości 30–40 m wyrastają pojedyncze drzewa-olbrzymy, pod nim rosną niższe drzewa, krzewy i runo w półmroku. Liany wspinają się po pniach, a na gałęziach żyją epifity – storczyki, bromelie, paprocie. Drzewa mają często korzenie deskowe, a liście zakończone „ryjkiem” ułatwiającym ociekanie wody. Na niewielkiej części powierzchni lądów żyje tu ogromna część wszystkich gatunków roślin i zwierząt.

Paradoksalnie gleby są ubogie: w gorącym i wilgotnym środowisku martwa materia rozkłada się w kilka tygodni, a deszcz wymywa składniki mineralne. Powstają czerwone i żółte gleby ferralitowe (laterytowe). Po wycięciu lasu szybko tracą żyzność, co utrudnia rolnictwo i odnowienie lasu.

Człowiek w strefie równikowej

Tradycyjnie uprawiano ziemię metodą żarowo-odłogową: wypalano fragment lasu, uprawiano go kilka lat i przenoszono się dalej. Dziś dominują plantacje – kauczukowca, kakaowca, palmy olejowej i bananów – oraz wycinka drewna, które powodują szybkie wylesianie Amazonii, Konga i Borneo. Gorący, parny klimat sprzyja chorobom tropikalnym (malaria, denga), ale też turystyce: Bali, Singapur czy Zanzibar kuszą przez cały rok, choć w porze najintensywniejszych deszczów ulewy są częstsze.