W jakiej strefie klimatycznej leży Polska?
Polska leży w strefie klimatu umiarkowanego. Ze względu na położenie między Oceanem Atlantyckim a rozległym lądem Eurazji klimat Polski nazywa się umiarkowanym ciepłym przejściowym: na przemian napływają tu wilgotne, łagodne masy powietrza polarno-morskiego z zachodu i suche, latem gorące, a zimą mroźne masy polarno-kontynentalne ze wschodu. Stąd duża zmienność pogody – ta sama zima może być w jednym roku śnieżna i mroźna, a w kolejnym prawie bez śniegu.
Wpływ oceanu słabnie z zachodu na wschód. Na zachodzie i nad morzem zimy są łagodniejsze, a roczna amplituda temperatury mniejsza; na wschodzie i północnym wschodzie zimy są dłuższe i mroźniejsze, a lata nieco cieplejsze. Najzimniej jest w górach i na Suwalszczyźnie, najcieplej – w dolinie Odry i na Nizinie Śląskiej.
Klimat Polski w klasyfikacji Köppena
W klasyfikacji Köppena–Geigera granicą między klimatami umiarkowanymi ciepłymi (C) a kontynentalnymi (D) jest średnia temperatura najzimniejszego miesiąca. Według kryterium 0 °C, stosowanego w mapie Beck i in. (2023) dla lat 1991–2020, zachodnia część Polski i wybrzeże mają typ Cfb (umiarkowany ciepły morski), a większość kraju – typ Dfb (kontynentalny wilgotny z ciepłym latem). Wysokie partie Tatr, Karkonoszy i Beskidów to typ Dfc, a najwyższe szczyty zbliżają się do klimatu tundry (ET). W ocieplającym się klimacie granica Cfb przesuwa się na wschód.
Sześć pór roku
Polscy klimatolodzy wyróżniają nie cztery, lecz sześć termicznych pór roku: przedwiośnie (średnia dobowa 0–5 °C), wiosnę (5–15 °C), lato (powyżej 15 °C), jesień (15–5 °C), przedzimie (5–0 °C) i zimę (poniżej 0 °C). W cieplejszych latach i na zachodzie kraju zima termiczna bywa bardzo krótka lub nie występuje wcale.
Czynniki kształtujące klimat Polski
- szerokość geograficzna (ok. 49–55° N) – umiarkowana ilość energii słonecznej i wyraźne pory roku,
- cyrkulacja zachodnia – przewaga wiatrów z zachodu niosących niże znad Atlantyku,
- Golfsztrom i Prąd Północnoatlantycki – łagodzą zimy w całej Europie Zachodniej,
- ukształtowanie terenu – nizinny, otwarty układ z zachodu na wschód ułatwia napływ mas powietrza, a góry na południu tworzą piętra klimatyczne i wiatry fenowe (halny),
- Morze Bałtyckie – łagodzi temperatury w pasie kilkudziesięciu kilometrów od brzegu.
Budownictwo i ogrzewanie korzystają z osobnych, normowych podziałów: 5 stref klimatycznych z temperaturą projektową od −16 °C do −24 °C, 4 strefy przemarzania gruntu i 5 stref obciążenia śniegiem.
