Dlaczego klimat górski nie tworzy strefy?
Klimat górski (wysokogórski) występuje na każdej szerokości geograficznej – od równikowych Andów po góry Antarktydy – dlatego nazywa się go astrefowym. O jego cechach decyduje przede wszystkim wysokość nad poziomem morza: wraz z nią maleje ciśnienie i gęstość powietrza, które słabiej zatrzymuje ciepło. Temperatura spada średnio o ok. 0,6 °C na każde 100 m (w suchym powietrzu nawet o 1 °C). Wejście z Zakopanego na Kasprowy Wierch to ochłodzenie o kilka stopni – tak, jakby przejechać setki kilometrów na północ.
- temperatura maleje z wysokością, a na tej samej wysokości stoki południowe są cieplejsze od północnych,
- na stokach nawietrznych opady są większe (wymuszone wznoszenie i ochładzanie powietrza), za górami tworzy się cień opadowy,
- wieją wiatry fenowe – ciepłe i suche, spływające po zawietrznej stronie, w Tatrach zwane halnym,
- promieniowanie ultrafioletowe jest silniejsze, a różnice temperatury między dniem i nocą – większe,
- śnieg zalega dłużej, a powyżej granicy wiecznego śniegu utrzymuje się przez cały rok.
Piętra klimatyczno-roślinne
W górach klimat i roślinność zmieniają się piętrami, podobnie jak strefy od równika ku biegunom. W polskich Tatrach wyróżnia się regiel dolny z lasami bukowo-jodłowymi (do ok. 1200–1250 m), regiel górny z borami świerkowymi (do ok. 1500–1550 m), piętro kosodrzewiny (do ok. 1800 m), hale – łąki wysokogórskie (do ok. 2300 m) – i piętro turni ze skałami, porostami i nielicznymi roślinami. W górach tropikalnych pięter jest więcej: od wilgotnego lasu równikowego u podnóża, przez lasy mgliste, po łąki wysokogórskie (paramo w Andach) i wieczny śnieg powyżej ok. 5000 m.
Gdzie występuje?
Największe obszary klimatu górskiego to Wyżyna Tybetańska i Himalaje, Andy z Altiplano, Góry Skaliste, Alpy, Kaukaz, Wyżyna Abisyńska i góry Azji Środkowej. W klasyfikacji Köppena–Geigera wysokie góry dostają zwykle typy tundry (ET) lub wiecznego mrozu (EF) nawet w tropikach, a wyżyny zwrotnikowe – typy Cwb czy Cfb. Na wysokości 2–3 km leżą stolice o wiecznie wiosennym klimacie: Bogota, Quito, Addis Abeba i Meksyk.
Człowiek w górach
Ludzie przystosowali się do życia nawet na wysokości ponad 4000 m – w Andach i Tybecie uprawia się ziemniaki i jęczmień na tarasach, a pasie się lamy, alpaki i jaki. Góry są „wieżami ciśnień” świata: z lodowców i śniegów zasilane są wielkie rzeki. Dla turystów i narciarzy klimat górski oznacza pewny śnieg zimą i chłodne lato, ale też szybkie załamania pogody – zawsze sprawdzaj prognozę i ostrzeżenia przed wyjściem w góry.
Klimatogramy – klimat górski w liczbach
Gdzie występuje klimat górski? Mapa
Na mapie wyróżniono obszary, które na podstawie klas Köppena–Geigera zaliczamy do strefy klimatu górskiego. Przełącz warstwę na Köppena, aby zobaczyć szczegółowe typy klimatu.
Kliknij dowolne miejsce na lądzie, aby zobaczyć typ klimatu, strefę i klimatogram (NASA POWER 2001–2020). Najedź na legendę, aby wyróżnić jedną strefę.
